NOHNIK architecture and landscapes

  • nl
  • en

Masterplan Skaftárhreppur

duurzame recreatielandschappen

Duurzame recreatielandschappen in Skaftárhreppur

Het toerisme in IJsland is de afgelopen jaren explosief gegroeid. Waren er in 1950 nog slechts 4.000 buitenlandse bezoekers, in 2015 waren het er 1.289.140 (ITB). In vergelijking met andere landen is dit aantal wellicht niet veel, maar wel wanneer het wordt vergeleken met het aantal IJslandse inwoners: slechts 329.100.

De bloeiende toerisme- en recreatiesector zorgt voor een welkome bron van inkomsten voor de IJslandse economie. De sector is volledig afhankelijk en gebaseerd op de aantrekkingskracht van de ongerepte IJslandse natuur. Daarmee is het landschap niet slechts een mooi decor maar vertegenwoordigt het een grote economische waarde. Het groeiende aantal toeristen zorgt echter voor toenemende schade aan de natuur, onder andere in de vorm van grootschalige erosie. Dit heeft niet alleen een negatief effect op de beleving van de toerist maar ook op de economische waarde van het landschap. De uitdaging voor het land ligt in het zoeken naar een nieuwe balans tussen betere bescherming van de natuur enerzijds, en anderzijds het verbeteren van de beleving van de bezoeker om ook op lange termijn van toerisme te kunnen blijven profiteren. In dit project is een integrale visie opgesteld voor het ontwikkelen van een duurzaam recreatielandschap in de regio Skaftárhreppur (nog groter dan de provincie Gelderland), in het zuiden van IJsland. In het project is nauw samengewerkt met de Universiteit van IJsland, de gemeente Skaftárhreppur, UNESCO Katla Geopark en Vatnajökull National Park.

Een perspectief voor Skaftárhreppur
De regio Skaftárhreppur biedt een veel diverser landschap dan op het eerste gezicht lijkt. Het varieert van hooglanden, tot zwarte stranden, ravijnen, enorme watervallen, iconische en met mos bedekte lava-velden, en pseudo-kraters. Binnen het project zijn deze verschillende landschapstypen en belevingen geïdentificeerd en is tegelijk vastgesteld hoe deze momenteel worden gebruikt. Daarnaast is onderzocht wat de potenties voor toerisme zijn en welke beperkingen er gelden. Hieruit wordt duidelijk dat het landschap van Skaftárhreppur sterk lijdt onder haar eigen succes en aantrekkingskracht. De enorme populariteit veroorzaakt een ongecontroleerde druk op het landschap waarin de bezoeker een permanente voetafdruk achterlaat. De onherstelbare schade in het landschap wordt zichtbaar in de vorm van modderige en uitgesleten wandelpaden, beschadigde vegetatie door grootschalige erosie, infrastructurele problemen en zoneringsproblemen. De complexiteit van de problematiek vraagt om een aanpak op meerdere schaalniveaus tegelijk. Hiervoor zijn zes principes geformuleerd als kader voor de ontwikkeling van duurzame recreatielandschappen in Skaftárhreppur. 

  1. Koester de landschappelijke diversiteit en houd rekening met de draagkracht. 
  2. Zie het landschap zowel als een ecologische, economische en ervaringswaarde. 
  3. Faciliteer verschillende doelgroepen in het gebied. 
  4. Introduceer een hiërarchie in de inrichting van het landschap.
  5. Behoud het dorp Kirkjubæjarklaustur als het voorzieningencentrum voor zowel toerist als bezoeker.
  6. Maak gebruik van wat al aanwezig is.

 

 

Landschappen en belevingen
Gebaseerd op de verschillende landschapstypes zijn verschillende belevingen van het gebied vastgesteld op basis van verschillende doelgroepen van toeristen. ‘De toerist’ vormt hierin niet slechts een generiek begrip maar is verder gedefinieerd volgens het Recreation Opportunity Spectrum (ROS) en de Purism Scale. Deze methoden categoriseren toeristen in een spectrum van urbanisten tot en met puristen/wildernisten. Deze verdeling helpt om de behoeften van de verschillende doelgroepen vast te stellen en hier bij de ruimtelijke planning rekening mee te houden. Vanuit deze modellen zijn diverse ‘paspoorten’ van toeristen ontwikkeld en naar een ruimtelijke zonering vertaald. Het zoneringsplan laat de verschillende belevingen in het gebied zien, in relatie tot de verschillende landschapstypen. Het zoneringsplan geeft niet alleen aan welke beleving voor welke doelgroep waar in het landschap te vinden is, maar geeft ook de mate van ontwikkeling en de spreiding van het voorzieningenniveau in het gebied weer. Daarmee is het een hulpstuk om kwetsbare plekken in het gebied beter te beschermen en de stroom van toeristen in het gebied beter te controleren. 

Hiërarchie en focus
Momenteel worden in het landschap van Skaftárhreppur ontelbare attracties en geologische bezienswaardigheden (ruim 80) aan de toerist aangeboden. Dit zorgt er mede voor dat er een ongebreidelde en onbeheersbare spreiding van toeristen door het landschap plaatsvindt. In de visie wordt het grote aantal attracties teruggebracht tot 10 essentiële focuspunten. Door het afschalen van het aantal attracties wordt de situatie beter beheersbaar gemaakt voor de autoriteiten en kan de stroom van bezoekers beter door het landschap worden geleid. Het ruimtelijk managen van toerisme vraagt tegelijk om strategisch denken op zowel nationaal niveau (geheel IJsland), als regionaal en gemeentelijk niveau (infrastructureel, toegankelijkheid, hiërarchie), als op het lokale schaalniveau van het ontwerp van een attractie. Alle schaalniveaus dragen gelijkwaardig bij aan een betere beheersing van de toerismestromen in het landschap. 

Plek-specifiek ontwerp van focuspunten
De strategie waarin gekozen wordt voor het terugdringen van het aantal attracties in het gebied naar 10 essentiële focuspunten vraagt om een weloverwogen keuze in de locaties van deze punten en daarnaast het ontwerp van de punten. De precieze plek van de focuspunten is sturend in waar het meeste toeristische verkeer plaatsvindt, en dus waar de meeste impact op het landschap zichtbaar zal zijn. De locatiekeuze van de focuspunten is in de visie gebaseerd op het zoneringsplan. De focuspunten voorzien in een diverse landschappelijke beleving die representatief is voor het gebied. Deze belangrijkste attracties zullen de meerderheid van de toeristen aantrekken en bieden een hoog voorzieningenniveau. Hiermee wordt tegelijkertijd meer luwte gecreëerd in andere gebieden, waardoor daar een meer ‘wildernis beleving’ kan worden aangeboden. Zo worden de landschappelijke karakteristieken en verschillende doelgroepen beter met elkaar verbonden. 

Als uitwerking van de visie zijn vijf ontwerpen gemaakt van deze focuspunten. Hierin wordt duidelijk hoe het ontwerp van deze plekken bijdraagt aan een interessante, plek-specifieke beleving van de bezoeker. Drie van deze projecten zijn op onze site te vinden:

Hólaskjól highland center
Kúðafljót uitkijkpunt
Fjaðrárgljúfur observatieplatform

Jaar: 2016
Type: landschap, strategie architectuur
Opdrachtgever: gemeente Skaftárhreppur
In samenwerking met: University of Iceland, gemeente Skaftárhreppur, UNESCO Katla Geopark en Vatnajökull National Park
Omvang: 6.946 km2
Status: lange termijn visie
Het project werd mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

 

Masterplan Skaftárhreppur