NOHNIK architecture and landscapes

  • nl

Energietransitie waterschap Vallei en Veluwe

Energietransitie waterschap Vallei en Veluwe

120 liter schoon drinkwater per dag, dat is het dagelijks watergebruik van de gemiddelde Nederlander. Het merendeel hiervan wordt gebruikt voor het doorspoelen van het toilet, voor douchen en wassen. De waterschappen zuiveren het afvalwater vervolgens weer. Dat kost veel energie, net als het beheer van beken, kanalen en dijklichamen en de diverse gebouwen. In 2016 verbruikte het waterschap Vallei en Veluwe 86,82 GWh aan energie en werd voor 33,6 GWh energie ingekocht. Dit staat gelijk aan respectievelijk 26.000 en 10.000 huishoudens. Maar het waterschap heeft ook veel potentie om zelf energie op te wekken. Daarmee kan het volledig zelfvoorzienend worden, en zelfs energie leveren.

In het kader van het project Young Innovators van het College van Rijksadviseurs werd NOHNIK geselecteerd om ontwerpend onderzoek te doen naar de Energietransitie van het waterschap Vallei en Veluwe. Dit heeft geleid tot een werkboek energietransitie met daarin een uitgebreide ruimtelijke visie op de energietransitie van waterschap Vallei en Veluwe. Daarbij wordt verder gekeken dan alleen wind- en zonne-energie. Aan de hand van zogeheten energieketens zijn de ruimtelijk meest kansrijke transitiepaden onderzocht die de basis kunnen zijn voor het laten ontstaan van aantrekkelijke nieuwe (energie)landschappen.

WIND EN ZON – quick wins

Redenerend vanuit een zo snel en hoog mogelijke duurzame energieproductie zijn wind- en zonne-energie het meest voor de hand liggend. Met 5 windmolens, of met het bekleden van 74 km dijktraject zou het waterschap voldoende energie opwekken om de inkoop van energie te kunnen stoppen. Maar als men redeneert vanuit ruimtelijke kwaliteit zijn deze vormen van duurzame energieopwekking minder aantrekkelijk en ligt fragmentatie van het landschap op de loer. Wel is het kansrijk om bijvoorbeeld zonnepanelen in te passen op de ruimtelijk geïsoleerd gelegen zuiveringsinstallaties van het waterschap. Hiermee zou de inkoop van elektriciteit met minimaal de helft kunnen worden verminderd.

WATERKRACHT – alle beetjes helpen

Het landschap van de Veluwe kenmerkt zich door het hoger gelegen Veluwemassief van waaruit diverse beken onder verval richting de omliggende valleien stromen. Als alle stuwen in het beeksysteem worden benut voor energie-opwekking uit waterkracht kan het waterschap daarmee ongeveer 800 huishoudens van energie voorzien. Voor grootschalige energieopwekking is waterkracht daarmee dus niet interessant, maar voor kleine lokale initiatieven wellicht wel. Denk daarbij aan de koppeling met recreatie op de Veluwe, waarbij bijvoorbeeld een restaurant of camping naast een beek draait op waterkracht. Hiermee kan het waterschap op een vanzelfsprekende manier uitdragen hoe op een duurzame manier energie kan worden opgewekt, passend bij de gebiedskarakteristieken.

RWZI (rioolwaterzuiveringsinstallatie) – lange termijn strategie

Via het proces van rioolwaterzuivering wekt het waterschap momenteel op kleine schaal energie op. Hierbij wordt biogas en warmte uit het zuiveringsproces gewonnen. Dit wordt deels voor de eigen energievoorziening ingezet en deels aan de omgeving geleverd. Indien het waterschap in de regionale en nationale energietransitie een stevige bijdrage wil leveren is het kansrijk de energieketen van de RWZI uit te breiden. Hierbij wordt een geleidelijke transformatie van de RWZI’s (16 in totaal) van zuiveringsinstallatie naar energiepark voorgesteld. In het energiepark worden grondstoffenstromen van het waterschap en andere gebiedspartners gebundeld en gekoppeld. Hierdoor is de afvalstroom van de een, de grondstof voor energie van de ander. Daarnaast kunnen er producten uit de omzettingsprocessen worden gewonnen en is het energiepark een geschikte plek voor opslag van energie. Het energiepark kan daarmee een aantrekkelijk vestigingsklimaat worden voor bedrijven die in het park participeren. Gezien de strategische ligging van veel RWZI’s nabij stedelijk gebied is het mogelijk een regionaal dekkend energienetwerk op te zetten waarbij energieproductie en afname dicht bij elkaar liggen.

In een ander onderzocht scenario wordt energieopwekking via de zuivering van afvalstoffen lokaler georganiseerd. Hierbij wordt voorgesteld om op woon-blok en buurtniveau zuiveringshubs te realiseren waarbij afvalstoffen als ontlasting en GFT lokaal (al dan niet in combinatie met externe afvalstoffen) worden omgezet in energie. Hierbij zijn ook koppelingen met collectieve stadslandbouw mogelijk. De hub vormt een lokale corporatie met als maatschappelijk belang een versterking van de gemeenschapszin waarin op basis van gedeelde (energie)belangen, waarden en saamhorigheid met elkaar wordt samengeleefd.

Jaar: 2017
Type: onderzoek, landschap, architectuur
Omvang: 
245.000 hectare
Opdrachtgever: College van Rijksadviseurs & Waterschap Vallei en Veluwe
Status: afgerond, werkboek gepubliceerd

Energietransitie waterschap Vallei en Veluwe